|
Rząd Ukrainy nie będzie miał łatwego startu |
 |
 |
 |
|
Autor Henryk Borko
|
|
Piątek, 05. 02. 2010 12:32 |
Gospodarka Ukrainy, zdominowana przez politykę, wybory, proeuropejski czy prorosyjski kierunek, wymaga teraz spojrzenia od strony ekonomicznej. Spuścizna tandemu Juszczenko – Tymoszenko nie wygląda dość ciekawie. Do analizy i przemyślenia pomocnym mogą być niektóre wybrane dane statystyczne, rankingi odzwierciedlające sytuację gospodarki naszego sąsiada.
Według Indeksu Wolności Gospodarczej (Heritage Foundation, The Wall Street Journal) Ukraina jest 162. krajem w rankingu obejmującym 179 krajów świata. Indeks dzieli je na 5 kategorii: liberalne (100-80 pkt.), raczej liberalne (79,9-70), umiarkowanie liberalne (69,9-60), raczej nie liberalne (59,9-50) i nieliberalne (poniżej 50). Ukraina uzyskała łącznie 46,6 punktów obok Burundi (160. miejsce) i Togo (161. miejsce). Polska w rankingu uzyskała 71. miejsce z 63,2 punktami.
Zacznijmy od danych dotyczących wykonania budżetu. Stan wykonania budżetu Ukrainy na 2009 r. nie został jeszcze upowszechniony. Może to świadczyć o próbie utajnienia przez rząd niewykonania ogólnego budżetu po stronie dochodów. Wstępne nieoficjalne dane wskazują na deficyt na poziomie 81,5 mld hrywien (UAH). Według ukraińskiej statystyki łączny dług publiczny – zadłużenie państwa oraz zadłużenie wynikające z tytułu udzielonych przez państwo gwarancji na koniec grudnia 2009 r. wynosiło 35,9 mld USD (wzrost o 45 proc. w stosunku do grudnia 2008 r.). Łączne zadłużenie zagraniczne wyniosło 23,3 mld USD (wzrost o 26 proc.), a łączne zadłużenie wewnętrzne – 12,6 mld USD (ponad dwukrotny wzrost). Dane Funduszu Mienia Państwowego Ukrainy za 2009 r. wskazują na przekazanie do budżetu ze sprzedaży mienia państwowego 793,6 mln UAH (wobec 480,8 mln UAH przekazanych w 2008 r.). Kolejne 431,2 mln UAH Fundusz przekazał z tytułu dywidend od zysku państwowych przedsiębiorstw (w 2008 r. 273,8 mln UAH), a 655,2 mln UAH z tytułu wynajmu mienia państwowego (w 2008 r. – 682,6 mln UAH). Budżet na 2009 r. zakładał dochody z tytułu prywatyzacji na poziomie 8,5 mld UAH, z tytułu wynajmu mienia państwowego – 555,5 mln UAH oraz z tytułu dywidend – 297,8 mln UAH.
Eksport towarów
Zgodnie z opublikowanymi przez Państwowy Komitet Ukrainy ds. Statystyki danymi – obroty towarowe Ukrainy z zagranicą za 11 miesięcy 2009 r. wyniosły 76 mld USD (spadek o 47,3 proc. w porównaniu do poziomu obrotów w analogicznym okresie styczeń-listopad 2008 r.). W sumie eksport towarów z Ukrainy za granicę wyniósł 35,6 mld USD (spadek o 43,3 proc.), a import zagranicznych towarów na Ukrainę – 40,4 mld USD (spadek o 49,9 proc.). W rezultacie za 11 miesięcy 2009 r. w wymianie towarowej Ukrainy z zagranicą ukształtowało się ujemne saldo w wysokości 4,8 mld USD (w analogicznym okresie 2008 r. kształtowało się na poziomie 17,8 mld USD). W 2009 r. Ukraina prowadziła zagraniczne operacje handlowe z 212 krajami. W strukturze geograficznej eksportu najważniejszymi partnerami handlowymi Ukrainy były: Federacja Rosyjska (21,1 proc. udziału), Turcja (5,3 proc.), Chiny (3,8 proc.). Głównymi dostawcami towarów eksportowych na rynek ukraiński są Federacja Rosyjska (28 proc. udziału), Niemcy (8,6 proc.), Chiny (6,1 proc.).
Dane statystyczne wskazują na spadek poziomu produkcji przemysłowej w 2009 r. o 21,9 proc. Największy spadek produkcji przemysłowej odnotowano: w przemyśle maszynowym (spadek o 45,1 proc.), w tym spadek produkcji środków transportowych o 58 proc. i produkcji maszyn i urządzeń o 37,6 proc.; produkcji wyrobów pochodzenia mineralnego (spadek o 38,4 proc.), przemyśle hutniczym (spadek o 26,6 proc.) i przemyśle lekkim (spadek o 25,9 proc.). W 2010 r. eksperci wskazują na możliwy 10-proc. wzrost produkcji przemysłowej, ocena ta wynika z poprawy koniunktury i prognozowanego wzrostu popytu na ukraińskie wyroby hutnicze oraz wyroby przemysłu maszynowego, dokapitalizowanego przez rosyjski kapitał inwestycyjny.
Zgodnie z opublikowanymi wstępnymi danymi, w 2009 r. łączny poziom produkcji rolnej na Ukrainie zwiększył się w porównaniu do poziomu produkcji z 2008 r. o 0,1 proc. W szczególności poziom produkcji w przedsiębiorstwach rolnych zmniejszył się o 0,6 proc., a w gospodarstwach indywidualnych zwiększył o 0,6 proc.
Nie będzie poprawy w sektorze budowlanym
Łączna wartość zrealizowanych w 2009 r. prac budowlanych na Ukrainie wyniosła 37,9 mld UAH (spadek o 48,2 proc. w porównaniu do wartości prac budowlanych zrealizowanych w 2008 r.). W szczególności udział wydatków na prace przygotowawcze w łącznym poziomie wydatków na prace budowlane na Ukrainie w 2009 r. stanowił 4,2 proc. (w okresie tym wartość zrealizowanych prac przygotowawczych obniżyła się o 29,2 proc. w porównaniu do wartości prac przygotowawczych zrealizowanych w 2008 r.), udział wydatków na budowę nowych budynków i budowli – 84,5 proc. (spadek wartości o 41,8 proc. w porównaniu do wydatków z roku poprzedniego). Według analiz przygotowanych przez Wydział Ekonomiczny Ambasady RP w Kijowie i wypowiedzi ministra ds. rozwoju regionalnego i budownictwa Ukrainy W. Kujbidy, pesymistyczne scenariusze na 2009 r. zakładały, że do eksploatacji oddanych zostanie o 60 proc. mniej nowych obiektów mieszkalnych niż w roku 2008. W. Kujbida zaznaczył również, że w 2010 r. nie należy oczekiwać znaczącej poprawy sytuacji w zakresie budownictwa mieszkaniowego na Ukrainie.
Jak kształtował się według ukraińskiej statystyki poziom przewozów pasażerskich i towarowych na Ukrainie w 2009 r.? Zgodnie z danymi w 2009 r. łączny poziom przewozu ładunków przez ukraińskie przedsiębiorstwa transportowe wyniósł 695,7 mln ton (spadek o 21,9 proc. w porównaniu do przewozu ładunków w 2008 r.). W szczególności przewóz ładunków transportem kolejowym wyniósł 391,2 mln ton (spadek o 21,5 proc.), transportem samochodowym – 140 mln ton (spadek o 24,8 proc.), transportem wodnym – 9,8 mln ton (spadek o 50 proc.), transportem lotniczym – 100 tys. ton (spadek o 16,9 proc.), a przesył magistralami rurociągowymi – 154,6 mln ton (spadek o 17,2 proc.). Z kolei przewóz pasażerów w 2009 r. wyniósł 7,3 mld osób (spadek o 12,7 proc. w porównaniu do przewozu pasażerów w 2008 r.).
Kilka lekcji wynika także z analizy działań sektora bankowego Ukrainy. Z ogólnej liczby 192 banków – 15 jest w stanie likwidacji. W sumie 50 banków na terenie Ukrainy funkcjonuje z udziałem kapitału zagranicznego, z tego 18 ze 100-proc. kapitałem zagranicznym. Udział kapitału zagranicznego w ukraińskim sektorze bankowym ocenia się na poziomie 33,7 proc. Odsetki od depozytów kształtują się na poziomie od 13,70 do 19,61 proc. w skali roku w UAH, w USD analogicznie od 7,80 do 10,82 proc. W przypadku kredytów odsetki uzależnione są od ich rodzajów. I tak: kredyt mieszkaniowy – średnie odsetki ok. 24,07 proc.: samochody – 20,42 proc.; konsumpcyjny nawet do 77,35 proc. w skali roku. Po raz pierwszy od 2001 r. za 2009 r. sektor bankowy wykazuje rentowność na poziomie -3,44 proc. i stratę w wysokości 27,6 mld UAH.
Gospodarka ukraińska boryka się z problemem inflacji, która w 2009 r. kształtowała się na poziomie 12,3 proc. (w 2008 r. – 22,3 proc.). W skali minionego roku wzrosły ceny niektórych artykułów spożywczych, w tym zwłaszcza cukier (o 83,9 proc.). Wzrost cen dotyczy także paliw (o 46 proc.), usług komunalnych (o 40,3 proc.), wyrobów tytoniowych i napojów alkoholowych (o 38,4 proc.), lekarstw (o 36,3 proc.). Potaniały tylko jajka (o 6,3 proc.) i owoce (o 5,5 proc.). Pierwszy kwartał tego roku oceniany jest 10-proc. wzrostem artykułów spożywczych, zwłaszcza mleka i mięsa. Deputowani nie zatwierdzili jeszcze wariantu akcyzy na wyroby spirytusowe (32 proc. czy też 60 proc.). Działania rządu mają na celu zminimalizowanie podwyżek cen towarów rolno-spożywczych. W tym celu na początku stycznia br. zatwierdził wykaz towarów rolno-spożywczych podlegających państwowej regulacji hurtowych cen tych towarów. Zaliczono do nich, m.in. zboża, mąki, cukier, mleko w proszku i masło śmietankowe.
Sytuacja na rynku pracy
Państwowy Komitet Ukrainy ds. Statystki opublikował dane dotyczące poziomu bezrobocia na Ukrainie za trzy kwartały 2009 r. Zgodnie z nimi, po trzech kwartałach 2009 r. liczba ludności aktywnej zawodowo na Ukrainie wyniosła 22,3 mln osób (spadek o 1,3 proc. w porównaniu do analogicznego kwartału roku 2008 r. oraz wzrost o 0,4 proc. w porównaniu do I półrocza 2009 r.), w tym zatrudnionych było 20,4 mln osób (wzrost o 0,9 proc. w porównaniu do I półrocza roku 2009 r. oraz spadek o 4,1 proc. w porównaniu do tego samego kwartału 2008 r.). Poziom bezrobocia liczony według metodologii Międzynarodowej Organizacji Pracy (odsetek osób pozostających bez pracy w porównaniu do liczby ludności aktywnej zawodowo w wieku 15-70 lat) po trzech kwartałach 2009 r. na Ukrainie stanowił 8,6 proc., w tym wśród kobiet 7,1 proc., a wśród mężczyzn – 10,1 proc. (dla porównania w III kwartale 2008 r. wskaźniki te wynosiły odpowiednio: 6 proc., 5,7 proc. i 6,3 proc). W omawianym okresie poziom bezrobocia w miastach wyniósł 9,4 proc. (w III kwartale 2008 r. – 6,3 proc.), a w miejscowościach wiejskich 7,1 proc. (w III kwartale 2008 r. – 5,3 proc.).
Najwyższy poziom bezrobocia zarejestrowano w Obwodzie Rówieńskim (12,5 proc.), Tarnopolskim (11 proc.) i Sumskim (10,9 proc.), najniższy w Kijowie (6,2 proc.), Sewastopolu (6,5 proc.) i Obwodzie Odeskim (6,6 proc.). Liczba osób, które po trzech kwartałach 2009 r. były zarejestrowane w organach Państwowej Służby Zatrudnienia Ukrainy (odpowiednik powiatowych urzędów pracy) wynosiła 751,1 tys. (wzrost o 21,5 proc. w porównaniu do liczby zarejestrowanych bezrobotnych w tym samym kwartale 2008 r.).
Państwowy Komitet Ukrainy ds. Statystyki opublikował dane dot. poziomu płac na Ukrainie oraz stanu zaległości w ich wypłacie za grudzień 2009 r. Wynika z nich, że w grudniu 2009 r. średnia płaca nominalna na Ukrainie wyniosła 2,233 UAH (wzrost o 14,2 proc. w porównaniu do poziomu płac z poprzedniego miesiąca oraz o 11,6 proc. w porównaniu do poziomu płac z grudnia 2008 r.). W ujęciu realnym, po uwzględnieniu inflacji, poziom płac na Ukrainie w grudniu 2009 r. obniżył się w stosunku do grudnia 2008 r. o 0,9 proc. (średni kurs walutowy 1 USD = 8,16 UAH – styczeń 2010 r.). Najwyższy średni poziom płac w grudniu 2009 r. odnotowano w transporcie lotniczym (5652 UAH), sektorze finansowym (4592 UAH) oraz w sektorze usług na rzecz podmiotów gospodarczych (usługi w zakresie przygotowania opracowań i badań – 3 626 UAH). Najniższe średnie poziomy płac odnotowano w rybołówstwie (1228 UAH), rolnictwie i łowiectwie (1285) i sektorze hotelowo-restauracyjnym (1426 UAH). Średnia nominalna płaca za cały 2009 r. kształtowała się na poziomie 1 906 UAH. Zaległości w wypłatach z minionego okresu na koniec 2009 r., wynosiły 1,473 mld UAH i wzrosły w stosunku do końca grudnia 2008 r. o 23,9 proc.
Co do wysokości otrzymywanych emerytur przez 13,7 mln osób uprawnionych, na przestrzeni 2009 r. minimalna emerytura wzrosła z 544 UAH do 695 UAH. Średnia jej wysokość w 2009 r. wyniosła 898,4 UAH (w 2007 r. – 478,4 UAH; w 2008 r. – 751,4 UAH). Średnia emerytura otrzymywana przez emerytów ze względu na wiek kształtowała się na poziomie 942,7 UAH, renta inwalidzka – średnio ok. 742,7 UAH i rodzinna – 647,0 UAH. W ujęciu realnym otrzymywane emerytury na przestrzeni minionych lat nie wzrosły a wręcz zmalały. Wystarczy tylko spojrzeć na kurs walutowy z 2007 r., gdzie za 1 USD płacono ok. 4,85 UAH, a obecny z poziomem średnio ok. 8,16 UAH – emerytura lub renta kształtuje się na poziomie minimum socjalnego. Z krótkiego przeglądu statystki ukraińskiej wynika, że przyszły rząd Ukrainy nie będzie miał łatwego startu. Tym bardziej, że pomoc kredytowa z Międzynarodowego Funduszu Walutowego jest uzależniona od działań naprawczych w gospodarce Ukrainy.
Autor jest adiunktem w Wyższej Szkole Techniczno-Ekonomicznej w Warszawie
 |
|
Dodatek Specjalny
|
